رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرده در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین که روزهای ۱۸ و ۱۹ نوامبر برگزار می‌شود، دیداری با رهبران روسیه و چین خواهد داشت. او تصریح کرده در این نشست موضوعات متعددی ازجمله خلع سلاح هسته‌ای و تلاش برای پایان دادن به جنگ ایران مورد بحث قرار می‌گیرد. طرف روسی نیز از هفته‌های گذشته پیشنهاد چنین نشستی را مطرح کرده و تمرکز اصلی خود را بر موضوع اوکراین گذاشته است. مقامات چینی هم تأیید کرده‌اند که هماهنگی‌هایی در جریان است، هرچند هنوز چارچوب دقیق و دستور کار نهایی مشخص نشده است. شاید به همین دلایل است که تحلیلگران معتقدند این دیدار بیشتر جنبه نمادین و دیپلماتیک دارد و ممکن است نتایج عملی زیادی نداشته باشد، چون منافع سه کشور با هم متفاوت است. برای پوتین این دیدار یک موفقیت دیپلماتیک بزرگ محسوب می‌شود، چون می‌تواند انزوای روسیه را بشکند. چین هم بیشتر به دنبال تصویر و اعتبار است تا تعهدات واقعی.
موضوع جنگ ایران و نیاز مبرم آمریکا به پایان آن
در میان موضوعات مطرح‌شده، جنگ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. این درگیری که از اواخر فوریه سال جاری آغاز و اکنون وارد هشتمین ماه خود شده، به یکی از پرهزینه‌ترین و پیچیده‌ترین بحران‌های امنیتی جهان تبدیل شده است. آمریکا و متحدانش حملات گسترده‌ای به تأسیسات نظامی و زیرساخت‌های ایران انجام دادند و محاصره دریایی تنگه هرمز را برقرار کردند. ایران نیز با بستن این آبراه حیاتی و حملات محدود پاسخ داد. نتیجه این وضعیت افزایش شدید قیمت انرژی در بازارهای جهانی و فشار سنگین اقتصادی بر هر دو طرف بوده است.رئیس‌جمهور آمریکا بارها تأکید کرده کشورش در این جنگ پیروز شده و ایران را به‌شدت تضعیف کرده است. او به تورم بالای ۳۰۱ درصدی در ایران اشاره کرده و گفته تهران اکنون به‌شدت خواهان توافق است. با این حال، واقعیت میدانی نشان می‌دهد درگیری وارد مرحله بن‌بست شده و هیچ‌یک از طرفین نتوانسته‌اند به اهداف اعلام‌شده خود به‌طور کامل دست یابند. آمریکا سه ناو هواپیمابر در منطقه مستقر و آمادگی نظامی خود را حفظ کرده اما همزمان مذاکرات غیرمستقیم از طریق میانجی‌گری قطر را ادامه می‌دهد. موضوع بازگشایی تنگه هرمز و محدودیت برنامه هسته‌ای ایران در کانون این گفت‌وگوها قرار دارد.
زلزله انتخابات میان‌دوره‌ای
نیاز آمریکا به پایان دادن به این جنگ اکنون بسیار مبرم شده است. ادامه درگیری هزینه‌های سنگینی بر اقتصاد آمریکا تحمیل کرده و قیمت سوخت را افزایش داده است. پس از انتخابات میان‌دوره‌ای که نتایج آن برای حزب حاکم مطلوب نبود، فشار داخلی برای خروج از این بحران بیشتر شده است. رئیس‌جمهور آمریکا در مصاحبه‌های اخیر خود پنج بار تأکید کرده از سرگیری حملات گسترده بسیار بعید است، مشروط بر اینکه مذاکرات پیشرفت کند و توافق محکمی حاصل شود. او همزمان هشدار داده نیروهای آمریکایی آماده هستند و اهداف متعددی ازجمله ده‌ها پل و تأسیسات زیربنایی را شناسایی کرده‌اند اما ترجیح می‌دهد کار را از طریق توافق تمام کند.
این نیاز مبرم آمریکا را می‌توان در چند عامل کلیدی دید. نخست، فشار اقتصادی ناشی از اختلال در جریان نفت و افزایش قیمت‌ها که بر زندگی روزمره شهروندان آمریکایی اثر گذاشته است. دوم، وضعیت سیاسی داخلی پس از انتخابات که ادامه جنگ، بدون نتیجه ملموس را دشوار کرده است. سوم، تمایل به تمرکز بر مسائل دیگر ازجمله روابط با چین و روسیه و همچنین جنگ اوکراین. چهارم، این واقعیت که ادامه بن‌بست بدون دستیابی به توافق پایدار نه تنها هزینه‌ها را افزایش می‌دهد بلکه خطر گسترش ناگهانی درگیری را نیز بالا نگه می‌دارد.
چشم‌انداز نشست سه‌جانبه و احتمال توافق
در چنین شرایطی نشست احتمالی سه‌جانبه در شنژن می‌تواند فرصتی برای آمریکا باشد تا از حمایت یا دست‌کم بی‌طرفی چین و روسیه در مسیر پایان دادن به جنگ ایران بهره ببرد. چین به عنوان میزبان اجلاس و قدرت اقتصادی بزرگ تمایل دارد تصویر ثبات‌بخشی از خود ارائه دهد، اما از درگیر شدن مستقیم در بحران خاورمیانه پرهیز می‌کند. روسیه نیز ممکن است از این موضوع به عنوان اهرمی در مذاکرات مربوط به اوکراین استفاده کند.تحلیلگران معتقدند احتمال برگزاری خود دیدار متوسط تا بالاست اما رسیدن به جمع‌بندی عملیاتی و توافق واقعی دشوار به نظر می‌رسد. منافع سه طرف همسو نیست و هر کدام اولویت‌های خاص خود را دنبال می‌کنند. با این حال، صرف برگزاری چنین نشستی پیام مهمی به جهان خواهد داد و نشان می‌دهد سه قدرت بزرگ در حال بازتعریف روابط خود در شرایط پیچیده بین‌المللی هستند. جزئیات نهایی هنوز در حال هماهنگی است و روزهای آینده مشخص خواهد شد آیا این دیدار از مرحله گفت‌وگوهای عمومی فراتر می‌رود یا صرفاً جنبه نمادین خواهد داشت.
نظر شما